เปลี่ยนการออมให้เป็นเกม พร้อมสร้างวินัยทางการเงิน
จากกระปุกออมสินสู่โซเชียลแอป: วัยรุ่นในยุโรปกำลังเปลี่ยนการออมให้เป็นเกม เป้าหมายเล็กๆ ภารกิจในโลก ดิจิทัลและชุมชนออนไลน์ กำลังช่วยกันส่งเสริมให้คนรุ่นใหม่เข้าใกล้อิสรภาพทางการเงินมากขึ้น
เมื่อไม่กี่สิบปีก่อน คนหนุ่มสาวต่างคุ้นเคยกับกระปุกออมสินที่ญาติผู้ใหญ่มักแกล้งทิ้งเหรียญไว้ในกระเป๋ากางเกงหรือกระโปรง เพื่อให้ลูกหลานๆ ค่อยๆ สะสมเหรียญทีละเล็กละน้อย บางคนเก็บไว้ซื้อของที่อยากได้ บางคนเก็บไว้เผื่ออนาคต ปัจจุบันโลกดิจิทัลทำให้ทุกอย่างเปลี่ยนไป กระปุกแบบเดิมถูกแทนที่ด้วยบัญชีออนไลน์และแอปการเงิน เราได้เห็นช่องทางใหม่ๆ ในการออมซึ่งส่วนใหญ่ เกิดขึ้นบนโลกออนไลน์

จากเกมสู่วินัยทางการเงิน
“เกมการออม” (saving challenge) เช่น การงดช้อปหนึ่งเดือน การออมต่อเนื่อง 52 สัปดาห์ หรือการตั้งเป้าออมรายวัน กำลังเป็นที่นิยมในกลุ่มเยาวชน โดยข้อมูลจาก European Consumer Payment Report 2023 พบว่า 45% ของวัยรุ่นในยุโรปใช้แอปหรือมีกลุ่มที่ตั้งเป้าหมายการออมไปด้วยกัน โดยเฉพาะในอิตาลีและสเปน กระแสดังกล่าวขยายตัวไปถึง 30% ในช่วง 2 ปีที่ผ่านมา

กิจกรรมเหล่านี้ทำงานอย่างไร?
แนวคิดคือการเปลี่ยนการออมให้เป็นเกมที่มีกติกาชัดเจน โดยตั้งเป้าหมายเป็นยอดเงิน แบ่งการออมรายสัปดาห์และรายวัน และติดตามความคืบหน้า จุดเด่นสำคัญคือ องค์ประกอบเชิงสังคมที่ถูกนำมาใช้ โดยเด็กๆ จะมาแชร์ผลกันทางโซเชียลมีเดียหรือกลุ่มที่สนใจเหมือนกัน เกิดการให้กำลังใจกันและแข่งขันกันอย่างสร้างสรรค์ และช่วยกันไปให้ถึงเป้าหมาย
ตัวอย่างกิจกรรมที่นิยม:

• ออมต่อเนื่อง 52 สัปดาห์: เริ่มต้นจากจำนวนเงินเล็กๆ และเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เมื่อครบปี ซึ่งจะทำให้ได้ยอดสะสมมากกว่าที่คิด
• กำหนดเดือนที่ห้ามใช้จ่าย: งดซื้อของที่ไม่จำเป็นเพื่อให้ตัวเองช่วยฝึกสติ และจัดลำดับความสำคัญของการใช้เงิน
• ตั้งเป้าหมายร่วมกัน: ตั้งเป้าหมายร่วมกับกลุ่มเพื่อนหรือกลุ่มเพื่อนในโซเชียล เช่น ออมเพื่อเก็บเงินไปเที่ยว หรือซื้อของบางอย่างที่ต้องการ

วิธีการเหล่านี้ไม่ใช่แค่การฝึกฝนการประหยัด แต่กลายเป็นเทรนด์ที่นำไปสู่แรงบันดาลใจ และความสนุกไปพร้อมกัน

เกมการออม: เคล็ดลับที่ทำให้ได้ผล

เบื้องหลังความสำเร็จของภารกิจการออม อยู่ที่การทำให้สนุกเหมือนกับการเล่นเกม โดยเป็นการ ปรับใช้องค์ประกอบที่พบในเกม เช่น ความท้าทาย รางวัล เลเวล และผลตอบรับที่ได้ การเปลี่ยนแปลงนี้ทำให้การออมไม่เพียงแต่น่าสนุก แต่ยังได้ผลจริงอีกด้วย

ข้อมูลจาก United Nations Sustainable Development Group (UNSDG) ระบุว่าการเปลี่ยนกิจกรรม เป็นเกม เป็นกลยุทธ์ที่มีประสิทธิภาพอย่างยิ่งในการส่งเสริมการเรียนรู้ด้านการเงิน การเรียนรู้ผ่านการเล่น สนุกจะช่วยให้เข้าใจกลไลทางเศรษฐกิจได้ดียิ่งขึ้น อีกทั้งยังช่วยในการพัฒนาทักษะในชีวิตจริง และทำให้สามารถตัดสินใจได้อย่างรอบด้านมากยิ่งขึ้น เกมการออมที่มีกติกาและเป้าหมายที่วัดได้ ถือเป็นแนวทางที่ดีในการปรับใช้หลักการเหล่านี้ นอกจากนี้ การแชร์ผ่านแพลตฟอร์มต่างๆ เช่น TikTok หรือ Instagram ยังช่วยสร้างความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของคอมมูนิตี้ และสร้างแรงบันดาลใจ อย่างไรก็ตาม ควรมีความระมัดระวังในการเปิดเผยข้อมูลที่อ่อนไหว เช่น ข้อมูลทางบัญชี หรือข้อมูลส่วนตัว และระวังข้อเสนอ “ที่ดูดีเกินจริง” เพราะแม้การออมผ่านโซเชียลจะสนุก แต่ความรู้เท่าทันคือสิ่งจำเป็น การออมผ่าน โซเชียลเป็นกิจกรรมที่สนุก แต่ความเข้าใจและการระมัดระวัง คือสิ่งจำเป็นเพื่อป้องกันการถูกหลอกลวง

การออม สถานะ และความฝันที่อยากจะรวยเร็ว
ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ กระแสของเกมการออมได้รับอิทธิพลจากบริบททางวัฒนธรรมและเศรษฐกิจ คนหนุ่มสาวเติบโตในโลกที่ระบบเศรษฐกิจดิจิทัลที่ขยายตัวอย่างรวดเร็ว และความมั่งคั่งไม่ใช่เป้าหมายเพียงอย่างเดียว แต่รวมไปถึงการถูกยอมรับ โดยข้อมูลจาก ธนาคารพัฒนาเอเชีย คนหนุ่มสาวในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ต้องเผชิญกับความผันผวนของรายได้ การทำงานแบบไม่เต็มเวลา และสวัสดิการจากภาครัฐที่มีอย่างจำกัด ขณะเดียวกันภูมิภาคนี้กลับเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่การใช้โซเชียลมีเดียและเครื่องมือการเงินดิจิทัลเติบโตเร็วที่สุดในโลก

โดยองค์ประกอบเหล่านี้ทำให้เกิดความย้อนแย้ง กล่าวคือ แม้ว่าจะมีความเปราะบางด้านการเงิน แต่ผู้คน
กลับต้องการเติบโตและมั่งคั่งให้เร็วที่สุด และผลการศึกษาโดยธนาคารโลก กล่าวถึงคนหนุ่มสาวในภูมิภาคนี้ว่า ความฝันที่อยากรวยเร็ว มักเกิดจากอิทธิพลของโพสต์ในโลกออนไลน์ในโลกของธุรกิจ คริปโต งานเสริมหรือการลงทุนแบบอิงไลฟ์สไตล์ของผู้ลงทุน ในบริบทนี้ ภารกิจการออมมี บทบาทอยู่สองอย่างด้วยกัน ในเบื้องต้นอาจดูเหมือนเป็นกิจกรรมสนุกๆ ที่สามารถเข้าถึงได้ง่ายแต่ เบื้องหลังคือการตอบสนองความต้องการลึกๆ ด้านความมั่นคง และความสำเร็จในสภาพเศรษฐกิจ ที่โอกาสในการทำงานแบบเดิมๆ มีความไม่แน่นอนเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ

การออมในรูปแบบเกม – การตั้งเป้าหมายเล็กๆ ในแต่ละวัน ความสำเร็จที่ทำได้ต่อเนื่อง การแชร์ความสำเร็จช่วยให้การออมไม่รู้สึกเหนื่อยหรือช้าเหมือนเดิมอีกต่อไป แต่กลายเป็นกระบวนการที่มีพลัง กระตุ้น และมองเห็นความคืบหน้าชัดเจน ลองท้าทายตัวเอง และคุณจะเห็นว่าตัวเองทำได้ดีกว่าที่คิด

ประเทศไทย: จากความฝันที่จะ “รวยเร็ว” สู่วินัยที่สร้างอิสรภาพ
การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวนี้เห็นผลได้ชัดเจนโดยเฉพาะในประเทศไทย คนหนุ่มสาวในไทยเป็นกลุ่มประชากรที่ ใช้งานอินเทอร์เน็ตในอัตราที่สูงที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และมีบริการโมบายแบงก์กิ้ง, กระเป๋าเงิน ดิจิทัล และแพลตฟอร์มโซเชียลที่เข้าถึงผู้ใช้ในระดับสูง จากข้อมูลโดยธนาคารแห่งประเทศไทย การใช้บริการชำระเงินผ่านระบบดิจิทัล และผ่านแอปทางการเงินเติบโตอย่างรวดเร็วในกลุ่มคนอายุ ต่ำกว่า 35 ปี ซึ่งสะท้อนถึงความสัมพันธ์แบบใหม่ระหว่าง “เงิน” กับ “ชีวิตประจำวัน”

พร้อมกันนั้น ความคาดหวังก็พุ่งสูงขึ้นตามไปด้วย ผลสำรวจที่อ้างอิงโดยสถาบันเพื่อการวิจัยพัฒนา ประเทศไทย ระบุว่าคนรุ่นใหม่ให้ความสำคัญกับความสำเร็จทางการเงินที่รวดเร็ว การหาเงินไว ผลลัพธ์ที่จับต้องได้ และคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ซึ่งมักได้อิทธิพลมาจากอินฟลูเอนเซอร์ในโลกออนไลน์ที่พูดถึงการเทรด การเก็งกำไร และแนวคิดแบบ “Passive Income” แต่ในขณะเดียวกัน “เกมการออม” แม้จะไม่เป็นกระแสเท่าการลงทุนเก็งกำไร แต่กลับมีความยั่งยืนมากกว่า

ประโยคอย่าง “ท้าทายตัวเองให้รวยเร็ว เรื่องนี้ง่ายกว่าที่คิด”
เป็นแนวคิดที่แพร่หลายมากในกลุ่มคนรุ่นใหม่ในไทย แต่แทนที่จะให้สัญญาว่าจะรวยในชั่วข้ามคืน เกมการออกคือการเปลี่ยนมุมมองของ “การสร้างความมั่งคั่ง” แบบต่อยอดและวินัย สร้างกรอบป้องกันความเสี่ยง และการพิสูจน์ให้ตัวเองและคนรอบข้างเห็นว่าอิสรภาพทางการเงินสามารถเกิดขึ้นได้ผ่านความสม่ำเสมอ มากกว่าการอาศัยโชคเพียงอย่างเดียว

ข้อมูลจาก OECD เกี่ยวกับความเข้าใจด้านการเงินในกลุ่มเศรษฐกิจเกิดใหม่ พบว่าพฤติกรรมการออมอย่างเป็นระบบ เป็นหนึ่งในเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพมากที่สุดในการลดความเสี่ยงในกลุ่มผู้ใหญ่ช่วงต้น โดยในประเทศไทย กิจกรรมการงดช้อประหว่างเดือน การตั้งเป้าหมายออมแบบกลุ่ม และแผนการออมเล็กๆ ผ่านแอปกำลังเป็นที่แพร่หลายมากขึ้นในโซเชียลมีเดีย ซึ่งไม่ได้ครอบคลุมเฉพาะ แค่คำแนะนำด้านการเงิน แต่ยังเป็นการแสดงออกถึงตัวตนด้วยว่า ฉันเป็นคนมีวินัย ควบคุมตัวเองได้ และกำลังก่อร่างสร้างตัว

ในประเทศที่การสนับสนุนจากครอบครัวยังมีความสำคัญ แต่คนรุ่นใหม่ก็เริ่มมองหาอิสระทางการเงินมากขึ้น เกมการออมจึงทำหน้าที่เป็น “สะพานเชื่อม” ระหว่าง ความคาดหวังของครอบครัวกับความต้องการรับผิดชอบชีวิตของตัวเอง พวกเขาเปลี่ยนความคาดหวัง ทีต้องการความสำเร็จอย่างรวดเร็ว เป็นเกมที่เน้นความมีวินัย โดยรางวัลที่แท้จริงไม่ใช่ความมั่งคั่งในเวลาอันสั้น แต่หมายถึงอิสรภาพทางการเงินในระยะยาว

ทำไมเราถึงต้องออมเงิน
ความสำเร็จของเกมการออมสามารถอธิบายได้ง่ายๆ หากมองจากโครงสร้างทางเศรษฐกิจและสังคม ของคนหนุ่มสาวในยุโรป นี่ไม่ใช่แค่ความต้องการที่จะสร้างวินัยหรือแค่เทรนด์ใหม่ แต่กลายเป็นความจำเป็นในสภาพแวดล้อมที่เต็มไปด้วยความไม่แน่นอน

รายงานจาก European Consumer Payment Report 2024 พบว่า เกือบ 1 ใน 3 ของกลุ่มมิลเลนเนียล ไม่สามารถจ่ายบิลค่าใช้จ่ายได้ตรงตามกำหนด และเมื่อเทียบกับกลุ่มเบบี้บูมเมอร์แล้ว พบปัญหาเพียง 16% เท่านั้น ตัวเลขดังกล่าวไม่เพียงแต่สะท้อนพฤติกรรมที่แตกต่าง แต่ยังรวมไปถึงเงื่อนไขเชิงโครงสร้างจากค่าจ้างที่ไม่ปรับเพิ่ม สัญญาจ้างที่ไม่มั่นคง และค่าครองชีพ ที่เพิ่มสูงอย่างต่อเนื่อง จึงไม่น่าแปลกใจที่ในรายงานยังกล่าวถึงคนหนุ่มสาวที่มีพฤติกรรม “ซื้อก่อน จ่ายทีหลัง” หรือการใช้เครดิตเพื่อดูแลค่าใช้จ่ายทั่วไป แม้อาจจะต้องเสี่ยงกับปัญหาหนี้สะสมก็ตาม

เราจะเห็นมุมมองเดียวกันนี้ผ่านแบบสำรวจ Living and Working in the EU (2024) ที่ระบุว่าประมาณ 30% ของประชากรยุโรปชักหน้าไม่ถึงหลังในแต่ละเดือน ค่าใช้จ่ายด้านพลังงานและของใช้จำเป็นที่สูงขึ้น ทำให้หลายครอบครัวไม่สามารถออมหรือจัดสรรเงินสำรองฉุกเฉินก้อนเล็กๆ ไว้ได้ โดยประชากรในสหภาพยุโรปหรือ EU พบว่า 3 ใน 10 คนจะต้องตัดค่าใช้จ่ายประจำบางอย่าง เพื่อให้ให้ชีวิตประจำวันต่อไปได้

ข้อมูลนี้สอดคล้องกับข้อมูลจาก Eurostat’s Key Figures on Europe 2024 ที่ระบุว่าเกือบ 1 ใน 3 ของประชากรยุโรป หรือ 31.5% ไม่สามารถรับมือค่าใช้จ่ายที่ไม่คาดคิดได้โดยไม่ต้องกู้เงิน หรือรับความช่วยเหลือจากครอบครัว หรือมาตรการพิเศษอื่นๆ ซึ่งหมายความว่า สถานการณ์ทั่วๆ ไป เช่น รถเสีย หรือบิลค่าไฟ ค่าน้ำที่เพิ่มขึ้น หรือการรักษาพยาบาลฉุกเฉิน ก็สามารถกระทบเสถียรภาพทางการเงินของคนจำนวนมากได้ทันที

ตัวเลขและข้อมูลทั้งหมดนี้ แสดงให้เห็นชัดเจนว่า “การออม” ไม่ใช่เรื่องของเป้าหมายส่วนตัวอีกต่อไปแต่เป็น เครื่องมือที่สำคัญในการปรับตัวทางเศรษฐกิจและสังคม การออมเงินเพียงไม่กี่ยูโรต่อเดือน อาจหมายถึง แผนสำรองที่ช่วยลดความกังวลจากสถานการณ์ที่ไม่คาดคิด และทำให้เรามีความมั่นคงในชีวิตมากขึ้น เกมการออมสามารถตอบโจทย์ความต้องการนี้ได้โดยตรง เพราะสามารถเริ่มต้นจากจำนวนเล็กๆ มีเป้าหมายที่จับต้องได้ และยังทำให้เกิดคอมมูนิตี้ที่คอยสนับสนุนซึ่งกันและกัน ที่จะเปลี่ยนการออม ให้เป็นกิจกรรมร่วมกัน และช่วยให้ผู้คนรู้สึกพร้อมรับมือกับโลกที่ไม่แน่นอนได้มากขึ้น